Những trường hợp được tính công sức đóng góp khi chia tài sản

Trong nhiều vụ tranh chấp tài sản, không phải cứ đứng tên trên giấy tờ hoặc có quan hệ huyết thống thì đương nhiên được chia phần tài sản ngang nhau.

Trên thực tế, Tòa án thường xem xét thêm yếu tố công sức đóng góp của từng người trong quá trình tạo lập, quản lý, duy trì hoặc bảo quản tài sản.

Đây là vấn đề khá phổ biến trong các vụ án:

• Tranh chấp thừa kế;
• Ly hôn chia tài sản;
• Tranh chấp nhà đất cho ở nhờ;
• Tranh chấp tài sản có người quản lý, chăm sóc trong thời gian dài.

Công sức đóng góp được hiểu như thế nào?

Pháp luật hiện hành không đưa ra một khái niệm riêng về “công sức đóng góp”, nhưng trong thực tiễn xét xử, đây thường được hiểu là phần công sức của một người trong việc:

• Tạo lập tài sản;
• Quản lý tài sản;
• Giữ gìn, bảo quản tài sản;
• Cải tạo, sửa chữa tài sản;
• Làm tăng giá trị tài sản.

Tùy từng vụ việc cụ thể, công sức đóng góp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ tài sản được chia.

Trường hợp xác định công sức đóng góp trong tranh chấp thừa kế

Đây là một trong những dạng tranh chấp xảy ra khá nhiều đối với nhà đất của gia đình.

Trong thực tế, có trường hợp nhiều người cùng có tên trong hộ gia đình hoặc cùng thuộc hàng thừa kế. Tuy nhiên, không phải ai cũng có công sức ngang nhau trong việc quản lý hoặc tạo lập tài sản.

Có tên trong hộ gia đình chưa chắc được chia ngang nhau

Theo Điều 212 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản chung của các thành viên gia đình là tài sản do các thành viên cùng đóng góp, cùng tạo lập hoặc cùng xác lập quyền sở hữu.

Do đó, nếu một người:

• Không trực tiếp quản lý đất;
• Không có công sức chăm sóc;
• Không cải tạo hoặc duy trì tài sản;

… thì khi phát sinh tranh chấp, Tòa án có thể xem xét mức độ đóng góp thực tế thay vì chia đều tuyệt đối.

Ví dụ:

• Một người ở lại chăm sóc cha mẹ nhiều năm;
• Trực tiếp quản lý nhà đất;
• Đóng tiền sửa chữa, giữ gìn tài sản;

… thường sẽ được xem xét công sức đóng góp khi giải quyết tranh chấp thừa kế.

[Internal link: Cách chứng minh tài sản riêng của vợ chồng khi ly hôn]

Công sức đóng góp khi chia tài sản ly hôn

Đối với tranh chấp tài sản vợ chồng, khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định:

Tài sản chung được chia đôi nhưng có tính đến công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung.

Điều này đồng nghĩa:

• Không phải mọi trường hợp đều chia đúng tỷ lệ 50/50;
• Tòa án có thể xem xét mức độ đóng góp của từng bên.

Lao động nội trợ cũng được xem là có thu nhập

Pháp luật hiện hành xác định:

• Công việc chăm sóc con;
• Nội trợ;
• Quản lý gia đình;

… cũng được xem là lao động có thu nhập.

Do đó, người ở nhà chăm sóc gia đình không đồng nghĩa với việc không có công sức đóng góp.

Tuy nhiên, trong một số vụ việc cụ thể, Tòa án vẫn có thể xem xét thêm:

• Người trực tiếp tạo ra nguồn thu nhập chính;
• Người đầu tư tài sản;
• Người quản lý hoạt động kinh doanh.

Trường hợp sống chung với gia đình chồng hoặc vợ

Khoản 1 Điều 61 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định:

Nếu vợ chồng sống chung với gia đình mà không xác định được phần tài sản riêng của vợ chồng trong khối tài sản chung thì Tòa án sẽ xem xét công sức đóng góp để phân chia.

Đây là dạng tranh chấp rất phổ biến khi:

• Vợ chồng sống cùng cha mẹ;
• Cùng xây dựng, sửa chữa nhà;
• Cùng kinh doanh hoặc quản lý đất đai gia đình.

Công sức đóng góp trong các tranh chấp tài sản khác

Ngoài ly hôn và thừa kế, công sức đóng góp còn thường được xem xét trong nhiều vụ án dân sự khác.

Ví dụ:

• Tranh chấp nhà đất cho ở nhờ;
• Tranh chấp tài sản có người quản lý lâu dài;
• Tranh chấp tài sản được người khác sửa chữa, bảo quản.

Trong nhiều trường hợp, nếu người đang quản lý tài sản có công sức thực tế thì chủ sở hữu có thể phải thanh toán khoản chi phí hợp lý tương ứng.

Những yếu tố thường được Tòa án xem xét

Trong thực tế, việc xác định công sức đóng góp không có công thức cố định mà sẽ dựa trên nhiều yếu tố khác nhau.

Mức độ quản lý và giữ gìn tài sản

Tòa án thường xem xét:

• Nếu không có người quản lý thì tài sản có bị xuống cấp không;
• Có nguy cơ bị lấn chiếm, hư hỏng hay không;
• Người quản lý có trực tiếp chăm sóc, duy trì tài sản hay không.

Giá trị tài sản

Tài sản có giá trị lớn thường đi kèm trách nhiệm quản lý cao hơn.

Ví dụ:

• Quản lý nhà xưởng;
• Đất sản xuất;
• Tài sản kinh doanh;

… thường được xem xét khác với tài sản thông thường.

Thời gian và công sức thực tế bỏ ra

Một số trường hợp phải:

• Bỏ chi phí sửa chữa;
• Cải tạo đất;
• Đầu tư xây dựng;
• Trực tiếp quản lý trong thời gian dài.

Đây đều là những căn cứ có thể được xem xét khi phân chia tài sản.

Kết luận

Trong nhiều tranh chấp dân sự, công sức đóng góp là yếu tố rất quan trọng khi phân chia tài sản. Việc có tên trên giấy tờ hoặc cùng hàng thừa kế chưa chắc là căn cứ duy nhất để được chia phần bằng nhau.

Thực tế giải quyết tranh chấp thường phải xem xét toàn diện quá trình quản lý, tạo lập, duy trì và bảo quản tài sản của từng người. Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp, việc chuẩn bị tài liệu chứng minh công sức đóng góp thực tế có thể ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của các bên.

👉 Tham khảo thêm bài viết: Khi ly hôn, vàng cưới là tài sản chung hay riêng?