ảnh minh họa AI_Chồng có được lập di chúc để lại toàn bộ tài sản chung của vợ chồng?

Chồng có được lập di chúc định đoạt toàn bộ tài sản chung của vợ chồng?

Vợ chồng cùng đứng tên một thửa đất. Sau đó, người chồng tự lập di chúc để lại toàn bộ thửa đất cho người khác. Khi người chồng qua đời, người được chỉ định trong di chúc yêu cầu người vợ giao lại toàn bộ nhà đất.

Trong trường hợp này, có phải cứ di chúc hợp pháp thì người được chỉ định trong di chúc sẽ được nhận toàn bộ tài sản?

Câu trả lời là không. Bởi một người chỉ có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, chứ không thể dùng di chúc để định đoạt phần tài sản thuộc quyền của người khác.

1. Trước khi chia thừa kế phải xác định đâu là di sản của người chết

Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015:

“Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.”

Như vậy, nếu nhà đất là tài sản chung của vợ chồng thì khi người chồng qua đời, không phải toàn bộ nhà đất đều trở thành di sản thừa kế.

Trước tiên, phải xác định phần quyền tài sản của người vợ và phần quyền tài sản của người chồng trong khối tài sản chung. Chỉ phần tài sản thuộc quyền của người chồng mới trở thành di sản để phân chia thừa kế.

Ví dụ, nếu một thửa đất được xác định là tài sản chung của vợ chồng và mỗi người có một nửa quyền tài sản thì khi người chồng qua đời, một nửa thửa đất thuộc quyền của người vợ; một nửa còn lại thuộc quyền của người chồng mới được xác định là di sản.

Vì vậy, dù di chúc ghi rằng người cháu được hưởng “toàn bộ thửa đất”, người cháu cũng không đương nhiên có quyền đối với phần tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của người vợ.

Đây là vấn đề cần được xác định trước khi xem xét người nào được hưởng thừa kế.

2. Di chúc định đoạt vượt quá phần tài sản của người chồng được giải quyết thế nào?

Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.

Do đó, người chồng có quyền lập di chúc để lại phần tài sản thuộc quyền của mình cho bất kỳ người nào. Tuy nhiên, người chồng không có quyền định đoạt bằng di chúc đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người vợ.

Vì vậy, nếu di chúc định đoạt toàn bộ một tài sản chung thì không nên hiểu rằng toàn bộ bản di chúc đương nhiên vô hiệu.

Trước hết cần xác định phạm vi tài sản thực tế thuộc quyền của người lập di chúc. Phần định đoạt nằm trong phạm vi tài sản của người chồng có thể được xem xét thực hiện theo di chúc nếu di chúc đáp ứng các điều kiện có hiệu lực. Ngược lại, nội dung định đoạt đối với phần tài sản thuộc quyền của người vợ không thể làm phát sinh quyền sở hữu cho người được chỉ định trong di chúc.

Nói cách khác:

Di chúc không thể làm mất đi quyền sở hữu vốn có của người vợ đối với tài sản chung.

3. Ngoài phần tài sản của mình, người vợ còn có thể được hưởng một phần di sản của chồng

Đây là vấn đề hoàn toàn khác với quyền của người vợ trong tài sản chung.

Sau khi xác định phần tài sản của người chồng và đưa phần tài sản đó vào khối di sản, về nguyên tắc, di sản sẽ được phân chia theo di chúc hợp pháp.

Tuy nhiên, Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định một số người vẫn được hưởng di sản dù người lập di chúc không cho họ hưởng. Trong đó có vợ hoặc chồng của người chết.

Theo quy định này, nếu người vợ không được hưởng di sản theo di chúc hoặc được hưởng ít hơn mức luật định thì về nguyên tắc, người vợ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, trừ trường hợp người vợ từ chối nhận di sản hoặc thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản.

Do đó, trong tình huống người chồng để lại toàn bộ phần tài sản của mình cho người cháu, quyền lợi của người vợ phải được xem xét trên hai phương diện khác nhau:

Thứ nhất, phần tài sản vốn thuộc quyền của người vợ trong khối tài sản chung. Đây là tài sản của người vợ, không phải di sản của người chồng.

Thứ hai, phần mà người vợ có thể được hưởng từ chính di sản của người chồng với tư cách là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Hai quyền này hoàn toàn độc lập và không được đánh đồng với nhau.

4. Người được chỉ định trong di chúc có được yêu cầu giao toàn bộ nhà đất không?

Trong trường hợp nhà đất là tài sản chung của vợ chồng, người được chỉ định trong di chúc không thể chỉ dựa vào nội dung di chúc để yêu cầu người vợ giao toàn bộ tài sản.

Muốn xác định người này thực tế được hưởng bao nhiêu, cần làm rõ:

• Nhà đất là tài sản chung hay tài sản riêng của người chồng;
• Phần tài sản thuộc quyền của người chồng trong tài sản chung;
• Di chúc có hợp pháp hay không;
• Có người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hay không;
• Phần di sản còn lại sau khi thực hiện các nghĩa vụ tài sản được phân chia như thế nào.

Nếu các bên không thống nhất được, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về thừa kế và xác định quyền đối với tài sản.

Kết luận

Việc một người lập di chúc ghi rõ để lại “toàn bộ nhà đất” cho người khác không có nghĩa người đó có thể định đoạt cả phần tài sản thuộc quyền sở hữu của vợ hoặc chồng mình.

Đối với tài sản chung của vợ chồng, trước khi chia thừa kế phải xác định phần tài sản thuộc quyền của người chết. Chỉ phần tài sản của người chết mới trở thành di sản và thuộc phạm vi có thể định đoạt bằng di chúc.

Đặc biệt, ngay cả đối với phần di sản của người chồng, người vợ vẫn có thể được hưởng một phần di sản theo quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Vì vậy, trong tình huống này, quyền lợi của người vợ không chỉ là vấn đề “có được hưởng thừa kế hay không”, mà trước hết phải xác định chính xác phần tài sản nào vốn đã thuộc quyền sở hữu của người vợ và phần nào thực sự là di sản của người chồng.

Lưu ý áp dụng pháp luật: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo. Việc xác định tài sản chung, tài sản riêng, phạm vi di sản và hiệu lực của di chúc phải căn cứ vào hồ sơ, nguồn gốc hình thành tài sản và chứng cứ cụ thể của từng vụ việc.

Mỗi tranh chấp thừa kế có những tình tiết khác nhau. Khi có tranh chấp liên quan đến tài sản chung và di chúc, nên kiểm tra đầy đủ hồ sơ pháp lý trước khi xác định phần quyền của từng người.

👉 Tham khảo thêm bài viết: Khi ly hôn, vàng cưới là tài sản chung hay riêng?

👉 Tham khảo thêm bài viết:  Khi ly hôn tài sản chia thế nào?

👉 Tham khảo thêm bài viết: Thủ tục ly hôn đơn phương mới nhất

👉 Tham khảo thêm bài viết: Sau ngày 01/7/2025 nộp đơn ly hôn ở Tòa án nào?