Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.

Hôn nhân thực tế là gì? Khi nào được pháp luật công nhận?

Trong thực tế, nhiều cặp nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp sống chung đều được pháp luật công nhận là quan hệ hôn nhân hợp pháp.

Vậy hôn nhân thực tế là gì và trường hợp nào được pháp luật công nhận?

Hôn nhân thực tế là gì?

Hôn nhân thực tế là trường hợp nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng, cùng xây dựng gia đình nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền.

Thông thường, mối quan hệ này có các dấu hiệu như:

• Chung sống ổn định như vợ chồng;
• Có con chung;
• Cùng quản lý tài sản và chi tiêu;
• Được gia đình hoặc xã hội thừa nhận là vợ chồng.

Tuy nhiên, pháp luật hiện nay không mặc nhiên công nhận mọi trường hợp sống chung là hôn nhân hợp pháp. Việc công nhận hôn nhân thực tế chỉ áp dụng đối với một số trường hợp nhất định theo quy định chuyển tiếp của pháp luật.

Điều kiện để hôn nhân thực tế được công nhận

Theo Nghị quyết 35/2000/QH10 và Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, hôn nhân thực tế có thể được công nhận nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Ngoài việc chung sống như vợ chồng, các bên còn phải đủ điều kiện kết hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình, như:

• Đủ tuổi kết hôn;
• Việc kết hôn hoàn toàn tự nguyện;
• Không thuộc trường hợp cấm kết hôn;
• Không có quan hệ huyết thống thuộc phạm vi cấm.

Bên cạnh đó, việc chung sống phải thể hiện tính ổn định và thực tế của quan hệ vợ chồng.

Trường hợp chung sống trước ngày 03/01/1987

Đối với quan hệ vợ chồng được xác lập trước ngày 03/01/1987, pháp luật vẫn có thể công nhận là hôn nhân hợp pháp dù chưa đăng ký kết hôn.

Đây là giai đoạn trước khi Luật Hôn nhân và Gia đình năm 1986 có hiệu lực. Vì vậy, Nhà nước khuyến khích các cặp đôi đăng ký kết hôn nhưng không bắt buộc phải đăng ký để được công nhận quan hệ vợ chồng.

Trong trường hợp này, thời điểm xác lập hôn nhân được tính từ khi hai bên bắt đầu chung sống với nhau như vợ chồng.

Trường hợp chung sống từ 03/01/1987 đến trước 01/01/2001

Đối với các cặp đôi chung sống trong giai đoạn từ ngày 03/01/1987 đến trước ngày 01/01/2001, pháp luật yêu cầu phải đăng ký kết hôn để được công nhận là vợ chồng hợp pháp.

Theo quy định chuyển tiếp, các bên phải thực hiện đăng ký kết hôn trong thời hạn từ ngày 01/01/2001 đến hết ngày 01/01/2003.

Nếu đăng ký đúng thời hạn, quan hệ hôn nhân được công nhận kể từ thời điểm bắt đầu chung sống.

Ngược lại, nếu không đăng ký kết hôn hoặc đăng ký sau thời hạn trên thì quan hệ vợ chồng chỉ được công nhận từ ngày đăng ký kết hôn. Thời gian chung sống trước đó sẽ không được xem là hôn nhân thực tế hợp pháp.

Hôn nhân thực tế có được giải quyết ly hôn không?

Đối với trường hợp hôn nhân thực tế được pháp luật công nhận, khi phát sinh tranh chấp hoặc yêu cầu ly hôn thì Tòa án vẫn giải quyết theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình.

Các vấn đề về:

• Con chung;
• Tài sản chung;
• Nghĩa vụ tài chính;
• Quyền và nghĩa vụ giữa vợ chồng;

đều có thể được xem xét giải quyết như quan hệ hôn nhân hợp pháp.

Tuy nhiên, nếu việc sống chung không thuộc trường hợp được công nhận là hôn nhân thực tế thì Tòa án có thể không công nhận quan hệ vợ chồng theo quy định pháp luật.

Cần lưu ý gì khi sống chung không đăng ký kết hôn?

Hiện nay, nhiều cặp đôi lựa chọn sống chung mà không đăng ký kết hôn. Điều này có thể làm phát sinh rủi ro pháp lý liên quan đến tài sản, con chung hoặc quyền thừa kế.

Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, việc chứng minh quan hệ và xác định quyền lợi thường phức tạp hơn so với hôn nhân hợp pháp đã đăng ký.

Do đó, việc rà soát tình trạng pháp lý của quan hệ hôn nhân từ sớm là điều cần thiết để bảo đảm quyền và lợi ích của các bên.

👉 Tham khảo thêm bài viết: Khi ly hôn, vàng cưới là tài sản chung hay riêng?