Ảnh minh hoạ.

Sống chung không đăng ký kết hôn: Khi chia tay tài sản có được chia như vợ chồng không?

Hiện nay, nhiều cặp đôi lựa chọn sống chung như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn. Trong thời gian chung sống, hai bên có thể cùng mua nhà, góp tiền kinh doanh, tạo lập tài sản hoặc cùng nuôi con chung.

Tuy nhiên, khi mâu thuẫn phát sinh và không thể tiếp tục chung sống, một trong những vấn đề thường gây tranh chấp nhiều nhất là tài sản sẽ được chia như thế nào.

Liệu pháp luật có chia tài sản giống như vợ chồng hợp pháp hay không?

Sống chung không đăng ký kết hôn có được xem là vợ chồng hợp pháp không?

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng.

Điều này đồng nghĩa:

• Pháp luật không công nhận quan hệ hôn nhân hợp pháp;
• Không áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng như trong vụ án ly hôn;
• Khi xảy ra tranh chấp, việc giải quyết tài sản sẽ áp dụng quy định khác so với ly hôn thông thường.

Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên đối với tài sản đã cùng tạo lập trong quá trình chung sống.

Tài sản khi sống chung không đăng ký kết hôn được giải quyết theo nguyên tắc nào?

Theo Điều 16 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc giải quyết tài sản của nam nữ sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn được thực hiện theo thứ tự sau:

Ưu tiên thỏa thuận giữa các bên

Nếu hai bên tự thỏa thuận được việc phân chia tài sản thì Tòa án sẽ tôn trọng thỏa thuận đó.

Trên thực tế, nhiều cặp đôi lựa chọn tự phân chia tài sản để hạn chế tranh chấp kéo dài, đặc biệt khi có con chung hoặc tài sản chung chưa hoàn tất giấy tờ pháp lý.

Nếu không thỏa thuận được thì áp dụng pháp luật dân sự

Trường hợp phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét:

• Ai là người đứng tên tài sản;
• Nguồn gốc hình thành tài sản;
• Công sức đóng góp của mỗi bên;
• Quá trình quản lý, sử dụng tài sản;
• Chứng cứ về việc cùng góp tiền hoặc cùng tạo lập tài sản.

Khác với ly hôn hợp pháp, pháp luật không mặc định chia đôi tài sản.

Tài sản đứng tên một người có phải tài sản riêng không?

Đây là tranh chấp rất phổ biến trong thực tế.

Nhiều trường hợp nhà đất, xe hoặc tài sản giá trị lớn chỉ đứng tên một người, nhưng tài sản lại được hình thành trong thời gian hai bên chung sống.

Khi đó, việc đứng tên một người không đồng nghĩa chắc chắn đó là tài sản riêng.

Nếu bên còn lại chứng minh được mình có đóng góp về:

• Tiền bạc;
• Công sức;
• Lao động;
• Hỗ trợ kinh doanh;
• Chăm sóc gia đình để bên kia tạo lập tài sản;

thì Tòa án vẫn có thể xem xét quyền lợi tương ứng.

Tòa án xác định công sức đóng góp như thế nào?

Khi giải quyết tranh chấp tài sản, Tòa án thường đánh giá tổng thể nhiều yếu tố thay vì chỉ căn cứ vào thu nhập.

Công sức đóng góp có thể bao gồm:

• Trực tiếp góp tiền mua tài sản;
• Cùng kinh doanh, lao động tạo thu nhập;
• Chăm sóc con cái, quán xuyến gia đình;
• Hỗ trợ bên còn lại phát triển công việc;
• Quản lý, duy trì tài sản chung.

Do đó, không phải chỉ người có thu nhập chính mới được xem là có công đóng góp.

Nợ chung khi sống chung không đăng ký kết hôn giải quyết ra sao?

Ngoài tài sản, các khoản vay và nghĩa vụ tài chính cũng thường phát sinh tranh chấp.

Thông thường:

Được xem là nợ chung nếu:

• Hai bên cùng vay;
• Khoản vay phục vụ nhu cầu sinh hoạt chung;
• Dùng để mua tài sản chung;
• Phục vụ việc kinh doanh chung.

Có thể được xem là nợ riêng nếu:

• Một bên tự vay;
• Bên còn lại không biết hoặc không đồng ý;
• Khoản vay phục vụ mục đích cá nhân riêng.

Tòa án sẽ xem xét chứng cứ cụ thể để xác định trách nhiệm thanh toán.

Người sống chung không đăng ký kết hôn cần lưu ý điều gì?

Trong thực tế, nhiều người cho rằng chỉ cần sống chung lâu năm, có con chung hoặc tổ chức đám cưới thì mặc nhiên được pháp luật công nhận như vợ chồng hợp pháp.

Tuy nhiên, nếu không đăng ký kết hôn thì khi xảy ra tranh chấp:

• Việc chứng minh tài sản chung thường khó khăn hơn;
• Dễ phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu;
• Quyền lợi của mỗi bên phụ thuộc nhiều vào chứng cứ thực tế.

Đặc biệt, các tài sản giá trị lớn như nhà đất, xe hoặc hoạt động kinh doanh chung nên được xác lập rõ ràng ngay từ đầu để hạn chế rủi ro pháp lý về sau.

Sống chung như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn không làm phát sinh quan hệ hôn nhân hợp pháp theo quy định pháp luật.

Khi chấm dứt việc chung sống, tài sản không được chia theo nguyên tắc của vợ chồng ly hôn mà chủ yếu căn cứ vào thỏa thuận và công sức đóng góp thực tế của mỗi bên.

Vì vậy, việc hiểu đúng quy định pháp luật và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ về tài sản là yếu tố rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của mình khi phát sinh tranh chấp.

👉 Tham khảo thêm bài viết Những trường hợp được pháp luật công nhận là hôn nhân thực tế